12 feb Tattoos een taboe op de werkvloer?
Tatoeages zijn allang niet meer taboe. Waar ze vroeger vooral werden geassocieerd met rebelsheid of subculturen, zijn ze tegenwoordig een vast onderdeel van het straatbeeld en dus ook van de werkvloer. Toch blijft de vraag relevant: wat mag een werkgever wel of niet bepalen over tatoeages van werknemers? En waar ligt de grens tussen persoonlijke vrijheid en professionele uitstraling?
De wet biedt werkgevers ruimte om regels te stellen, maar die ruimte is niet onbeperkt. Een goed beleid vraagt om zorgvuldigheid, duidelijkheid én redelijkheid.
De juridische basis: het instructierecht
Volgens artikel 7:660 van het Burgerlijk Wetboek (BW) heeft een werkgever het recht om werknemers instructies te geven over hoe zij hun werk uitvoeren. Dit wordt ook wel het instructierecht genoemd.
Daarbij geldt echter een belangrijke voorwaarde: deze instructies moeten binnen de grenzen blijven van:
- de arbeidsovereenkomst,
- de wet,
- en de grondrechten van de werknemer.
Een werkgever mag dus niet zomaar alles bepalen. Instructies die de persoonlijke levenssfeer raken, zoals regels over uiterlijk, kleding of tatoeages, moeten juridisch te rechtvaardigen zijn.
Een verbod op zichtbare tatoeages tijdens werktijd kan bijvoorbeeld toegestaan zijn, maar alleen als het noodzakelijk is voor de functie of de bedrijfsuitstraling. Een verbod dat ook doorwerkt in iemands privésfeer, zoals een algemeen verbod op tatoeages op zichtbare plekken (nek, handen, gezicht), gaat meestal te ver.
Tatoeages en grondrechten
Een tatoeage is niet zomaar een stijlkeuze. Het kan ook een uiting zijn van identiteit, religie of persoonlijke overtuiging. Daarom valt het onder het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer (artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens – EVRM).
Wanneer een werkgever bepaalt dat tatoeages bedekt moeten worden, vormt dat een inbreuk op dat grondrecht. Zo’n inbreuk mag alleen als deze voldoet aan drie voorwaarden uit de Europese rechtspraak:
- Noodzakelijkheid: er moet een zwaarwegend bedrijfsbelang zijn dat het voorschrift vereist.
- Proportionaliteit: de maatregel moet in verhouding staan tot dat belang.
- Subsidiariteit: het doel kan niet op een minder ingrijpende manier worden bereikt.
Een klassiek voorbeeld komt uit een zaak over een KLM-stewardess die zichtbaar getatoeëerd was en piercings droeg. De rechter oordeelde dat KLM als internationale luchtvaartmaatschappij mocht eisen dat werknemers een verzorgde en uniforme uitstraling hadden, omdat dit bijdroeg aan het vertrouwen van reizigers. In dat geval werd het bedekkingsvoorschrift gerechtvaardigd geacht.
Praktische tips voor werkgevers
Tatoeages zijn dus geen vrijbrief, maar ook geen reden voor strikte verboden. Het draait om balans en zorgvuldigheid. Werkgevers die beleid willen voeren over tatoeages, kunnen dat het beste transparant en proportioneel doen.
Een aantal praktische tips:
- Leg regels vast in een personeelsreglement of arbeidsovereenkomst. Benoem daarbij het doel en de context.
- Formuleer een duidelijk bedrijfsbelang, zoals representativiteit, hygiëne of veiligheid.
- Beperk regels tot werktijd. Verboden die invloed hebben op iemands privéleven zijn meestal niet toegestaan.
- Ga in gesprek. Bespreek verwachtingen en mogelijke uitzonderingen op een respectvolle manier.
- Wees consequent. Ongelijke toepassing van regels kan leiden tot spanningen of juridische risico’s.
Een goed opgesteld beleid helpt misverstanden voorkomen, voorkomt juridische discussies en draagt bij aan een prettige werkomgeving waarin iedereen weet wat er van hem of haar verwacht wordt.
Evenwicht tussen professionaliteit en persoonlijke expressie
De moderne werkvloer vraagt om meer flexibiliteit en begrip. Werknemers willen zichzelf kunnen zijn, terwijl werkgevers een bepaalde uitstraling of cultuur willen behouden. Dat hoeft elkaar niet te bijten, mits er wederzijds respect is en beleid zorgvuldig wordt opgesteld.
Een tattoo hoeft immers geen belemmering te zijn voor professionaliteit. In veel sectoren zegt het niets over iemands inzet, betrouwbaarheid of vakmanschap. Toch kan het in specifieke functies, zoals representatieve of publieke rollen, wél relevant zijn om grenzen te stellen. Het draait om de juiste balans tussen vrijheid, veiligheid en professionaliteit.
Wil jij als werkgever weten hoe je beleid opstelt dat juridisch klopt én werkbaar is in de praktijk? Of wil je medewerkers bewust maken van omgangsvormen en professionele representatie?
Preventieloont.nl helpt organisaties met advies, training en begeleiding op het gebied van arbowetgeving en preventie. Neem vrijblijvend contact op voor ondersteuning bij beleid, communicatie en training op de werkvloer.
Bron: mr. M.C. (Michiel) van Uitert – VU Juridisch Advies