26 feb Werken met hout: stof tot nadenken
Hout is een van de meest gebruikte materialen binnen de bouw en industrie. Het is duurzaam, veelzijdig en vaak onmisbaar bij talloze projecten. Maar waar veel mensen aan denken bij houtbewerking zijn de geur van vers gezaagd hout, de kracht van de machine en het vakmanschap — niet het onzichtbare gevaar dat ermee gepaard gaat: houtstof.
Onzichtbaar, maar niet onschuldig
Bij het machinaal bewerken van hout – zoals zagen, schuren, boren of frezen – komen kleine stofdeeltjes vrij. Die zweven vaak ongemerkt in de lucht, maar kunnen wel degelijk grote gevolgen hebben voor de gezondheid.
Houtstof bestaat uit microscopisch kleine deeltjes die je makkelijk inademt. Afhankelijk van hun grootte kunnen ze diep in het ademhalingsstelsel doordringen. De allerkleinste stofdeeltjes, het zogenaamde fijnstof en ultrafijnstof, kunnen zelfs via de longen in de bloedbaan terechtkomen.
De International Agency for Research on Cancer (IARC) heeft houtstof daarom ingedeeld in klasse 1: kankerverwekkend voor mensen. Vooral stof afkomstig van hardhout – zoals eiken of beuken – wordt als het meest risicovol beschouwd.
Wat zijn de risico’s van blootstelling aan houtstof?
Langdurige blootstelling aan houtstof kan verschillende klachten veroorzaken. In eerste instantie denk je misschien aan huidirritatie, geïrriteerde ogen of een droge keel. Maar bij voortdurende blootstelling kunnen de effecten ernstiger worden. Denk aan:
- Allergische reacties en eczeem;
- Aantasting van de luchtwegen en verminderde longfunctie;
- Chronische longaandoeningen;
- En in het geval van hardhoutstof: een verhoogd risico op neus- en longkanker.
Deze risico’s ontstaan niet van de ene op de andere dag. Juist doordat houtstof onzichtbaar is en vaak geen directe klachten veroorzaakt, wordt het gevaar gemakkelijk onderschat.
Wanneer komt het meeste houtstof vrij?
De hoeveelheid stof die vrijkomt, verschilt per bewerking. De grootste hoeveelheid fijnstof ontstaat bij schuren van houtoppervlakken. Daarbij verpulver je letterlijk het hout, en vaak ook andere lagen zoals verf of lijm.
Ook bij het frezen en zagen met cirkelzagen of zaagtafels komt veel fijnstof vrij, zeker bij hardhout. Hoe harder het hout, hoe meer kracht en wrijving nodig is – en hoe meer stof er vrijkomt. De werkomgeving speelt daarbij een belangrijke rol. In slecht geventileerde ruimtes blijft houtstof langer in de lucht hangen. Zonder goede afzuiging dwarrelen de deeltjes rond en worden ze gemakkelijk ingeademd.
Wettelijke grenswaarden
Volgens het Arbobesluit (artikel 4.5) is het verboden om kankerverwekkende stoffen, zoals hardhoutstof, te laten recirculeren in de lucht.
De wettelijke grenswaarde in Nederland is vastgesteld op 2 milligram hardhoutstof per kubieke meter lucht bij een blootstelling van acht uur per dag.
De streefwaarde ligt zelfs tien keer lager: 0,2 milligram per kubieke meter.
Werkgevers moeten streven naar blootstelling onder deze streefwaarde – want hoe minder houtstof in de lucht, hoe beter de bescherming van de gezondheid.
Wat kun je als werkgever of medewerker doen?
Bij het beheersen van blootstelling aan houtstof geldt de STOP-strategie van TNO. Deze bestaat uit vier opeenvolgende stappen:
- Substitutie: Vermijd of vervang het gebruik van hout of methoden die veel stof produceren.
- Technische maatregelen: Zorg voor bronafzuiging, stofdichte machines en filtersystemen. Werk in een goed geventileerde ruimte, maar voorkom tocht die stof verspreidt.
- Organisatorische maatregelen: Wissel taken af om langdurige blootstelling te voorkomen. Bijvoorbeeld door taakroulatie.
- Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s): Gebruik een half- of volgelaatsmasker met P2- of P3-filter, vooral bij intensieve houtbewerking.
Daarnaast is het belangrijk om opgezogen stof veilig af te voeren en niet met een bezem of perslucht schoon te maken – dit laat het stof weer opdwarrelen.
Voorkomen is beter dan genezen
Langdurige blootstelling aan houtstof kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid. Door slimme maatregelen te nemen en bewust te werken, kunnen risico’s aanzienlijk worden verminderd.
Het begint met kennis en bewustwording: weten wat er gebeurt tijdens het bewerken van hout, en begrijpen welke stappen nodig zijn om veilig te werken.
Hout blijft een prachtig materiaal om mee te werken, mits we het respecteren. Niet alleen om wat het oplevert, maar ook om wat het kan veroorzaken als we het onderschatten.
Benieuwd wat wij als Preventieloont.nl voor jouw bedrijf kunnen betekenen? Neem contact met ons op!
Bron: Kaj van der Putten – Veiligheidsartikel: Werken met hout, stof tot nadenken